เราพาเพื่อนๆ มายังคุ้มเจ้าหลวงเมืองแพร่ ซึ่งเป็นอาคารชนะเลิศสถาปัตยกรรมดีเด่น ปี 2540 และเป็นแหล่งศึกษาประวัติเมืองแพร่ที่น่าสนใจ ยังมีคุกเก่าที่อยู่ใต้ถุนอาคารให้ได้ชม โดยเปิดให้เป็นพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้ ของนักเรียน นิสิต นักศึกษา และประชาชนทั่วไป เข้าชมเพื่อศึกษาประวัติความเป็นมา โดยองค์การบริหารส่วนจังหวัดแพร่ จัดเจ้าหน้าที่ไว้อำนวยความสะดวกสำหรับผู้สนใจเข้าชมทุกวัน
คุ้มเจ้าหลวงหลังนี้ มีความหรูหรา สง่างามและโอ่โถงมาก มีประตู 72 บาน ซึ่งความงามของลวดลายฉลุไม้ด้านบนกรอบเช็ดหน้า ตัวอาคารสร้างด้วยอิฐถือปูน มี 2 ชั้น ไม่มีการฝังเสาเข็ม แต่ใช้ไม้ซุงท่อนรองรับฐานเสาทั้งหลัง ภายใต้ตัวอาคารมีห้องสำหรับคุมขัง ข้าทาส บริวาร ซึ่งกระทำความผิด จำนวน 3 ห้อง ด้านในจะมีภาพถ่ายจัดไว้ให้ความรู้ เกี่ยวกับการลงโทษสมัยอดีตมีอย่างไรกันบ้าง อย่างเช่นห้องกลาง ใช้เป็นที่คุมขังข้าทาสบริวารที่กระทำความผิดร้ายแรง อันนี้น่ากลัวมากดู เหมือนมีศาลตั้งอยู่ข้างใต้ด้วย เพราะจะเป็นห้องที่ไม่มีแสงสว่างเข้าไปได้ ส่วนอีก 2 ห้อง ปีกซ้ายและปีกขวา มีช่องแสงจากหน้าต่างเล็กๆ คุกใต้อาคารคุ้มเจ้าหลวงใช้เป็นที่คุมขังนักโทษมายาวนานกว่า 50 ปี จนกระทั่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ประกาศเลิกทาส คุกทาสแห่งนี้เลยกลายมาเป็นที่คุมขังนักโทษทั่วๆ ไปของเจ้าเมือง หรือข้าหลวงในสมัยต่อๆ มา จนกระทั่งมีการสร้างเรือนจำเมืองแพร่ขึ้น คุกทาสอันยาวนานของคุ้มเจ้าหลวงเมืองแพร่จึงว่างลง
ที่อยู่ :ตั้งอยู่ในบริเวณจวนผู้ว่าราชการจังหวัดแพร่ ถนนคุ้มเดิม
ประเภทที่เที่ยว :ศาลหลักเมือง, พิพิธภัณฑ์, เชิงอนุรักษ์, โบราณสถาน, จุดชมวิว
ประเภทกิจกรรม :ถ่ายรูป,ศึกษาเรื่องราวประวัติในอดีต
วันทำการ :ทุกวัน
เวลาทำการ :08.30 -16.30
ที่จอดรถ :มี
